Programy rolno-środowiskowe

Programy rolno-środowiskowe to przedsięwzięcia, dobrowolnie realizowane przez rolnika, związane z gospodarowaniem rolniczym, służące ochronie środowiska oraz zachowaniu krajobrazu i dziedzictwa przyrodniczego wsi.

Obszar całego gospodarstwa rolnego będzie objęty planem działalności rolno-środowiskowej, w którym zostaną określone pakiety rolno-środowiskowe i działki rolne, na których będą realizowane określone w planie zadania. Plany takie muszą być realizowane przez 5 lat. Systemem pomocy finansowej będą objęte grunty użytkowane rolniczo i tereny nie rolne, na których prowadzone będą specjalne zabiegi. Wykluczone z pomocy będą grunty rolne zabudowane, grunty pod wodami powierzchniowymi, płynącymi i stojącymi, grunty leśne (powyżej 0,1 ha) oraz grunty odłogowane.

 Krajowy Program Rolno-Środowiskowy (KPR) składa się z czterech schematów (podprogramów).

Schemat 1: Ochrona różnorodności biologicznej obszarów rolnych – będzie wdrażany na terenie geograficznie wydzielonych sfer, tzw. Obszarów Przyrodniczo Wrażliwych (OPW), które obejmują obszary rolnicze o wybitnych walorach przyrodniczych. Wspólnie wydzielono na terenie kraju 4 OPW, tj. Biebrzańsko-Narwiński, Ujście Warty, Doliny Baryczy i Wschodnio-karpacki, pełniące kluczową rolę w tworzonym systemie sieci NATURA 2000. Celem Schematu jest ochrona półnaturalnych siedlisk łąk i pastwisk, zagrożonych degradacją w wyniku zaniechania użytkowania, bądź ich intensyfikacji. Dla każdego OPW będzie dokonany wybór pakietów działań, odpowiednio do jego specyfiki przyrodniczej i potrzeb działań ochronnych.

Schemat II: Ochrona środowiska przyrodniczego i krajobrazu – o zasięgu horyzontalnym, ze wskazaniem obszarów priorytetowych w każdym województwie. Został on ukierunkowany na promocję rolnictwa zrównoważonego oraz rozwiązywanie problemów środowiskowych o zasięgu regionalnym, jak np.: przeciwdziałanie erozji i zanieczyszczeniu wód azotanami, ochronę i kształtowanie struktury krajobrazu w celu zachowania walorów przyrodniczych, np. poprzez wprowadzanie zadrzewień i stref buforowych, itd.

Schemat III: Rolnictwo ekologiczne –schemat ogólnokrajowy, którego celem będzie promocja rolnictwa ekologicznego. Schemat będzie wdrażany bez ograniczeń przestrzennych.

Schemat IV: Ochrona zasobów genetycznych w rolnictwie – schemat ogólnokrajowy, którego celem jest ochrona zasobów genetycznych zgromadzonych w tradycyjnych odmianach roślin uprawnych i sadowniczych oraz rasach zwierząt gospodarskich.

Dopłaty za poszczególne pakiety zostały ustalone, przy uwzględnieniu następujących elementów:

  • Utracony dochód rolnika z tytułu ekstensyfikacji bądź zaniechania intensyfikacji;
  • Dodatkowy koszt wynikający z realizacji danego pakietu;
  • Potrzeba motywacji finansowej dla producenta rolnego, nie wyższej niż 20% sumy utraconych dochodów i poniesionych kosztów.Beneficjentem programu rolno-środowiskowego może zostać rolnik, który prowadzi działalność rolniczą na powierzchni, co najmniej 2 hektarów użytków rolnych, a w przypadku ekologicznego gospodarstwa rolnego – na powierzchni 1 ha. Przewidziane jest również uwzględnienie wniosków grupowych. Rolnik (grupa rolników) musi przygotować i złożyć 5 letni plan działalności rolno-środowiskowej.
  • Pomoc finansowa będzie wypłacana corocznie jako suma dopłaty za pakiety działań wdrażanych w gospodarstwie. Średnia stawka pomocy finansowej w programie wyniesie około 500 PLN (125 EURO/ha/rok.

Zalesianie gruntów rolnych

Potrzeby zalesieniowe kraju zostały oszacowane w Krajowym Programie Zwiększania Lesistości. Biorąc pod uwagę planowany wzrost lesistości kraju, celem tego instrumentu jest wsparcie procesu zalesiania gruntów rolnych, nie należących do Skarbu Państwa, a następnie zapewnienie właściwej pielęgnacji nowych nasadzeń we wczesnych etapach jej rozwoju. Rolnik może także otrzymać pomoc finansową przez 20 lat od założenia uprawy, za utracony dochód z tytułu wyłączenia gruntów spod uprawy.

Działanie to obejmuje następujące dopłaty:

  • Dotacja na zalesienie, która pokrywa koszty założenia uprawy oraz, jeśli jest to uzasadnione – ochrony przed zwierzyną;
  • Premię pielęgnacyjną za utrzymanie nowej uprawy leśnej przez pierwszych 5 lat po nasadzeniu;
  • Premię zalesieniową, stanowiącą ekwiwalent za wyłączenie gruntu z upraw rolnych, wypłacaną przez 20 lat.

Tab. nr 9. Proponowane wielkości dopłaty za zalesianie gruntów rolnych

L.p. Schematy PLN/ha  
Iglaste Liściaste  
1 Dopłata do zalesienia

Zalesianie na terenach o korzystnej konfiguracji

Zalesiania na terenach o niekorzystnej konfiguracji

Grodzenie siatką 2-metrową

Inne metody osłony przed zwierzyną

 

 

3400

5200

 

4200

6200

1800

570

2

Premia pielęgnacyjna

Na terenach o korzystnej konfiguracji

Na terenach o niekorzystnej konfiguracji

 

400

520

 
3

Premia zalesieniowa

600

(może ulec zmianie przy uwzględnieniu utraty dopłaty bezpośredniej na powierzchnie zalesianą)

 

Warunkiem uzyskania wsparcia będzie spełnienie następujących wymogów:

  • Zalesienia mogą być wykonywane na gruntach ornych, trwałych użytkach zielonych, sadach i plantacjach owocowych;
  • Do zalesienia powinny być przeznaczane grunty, które są w stałym użytkowaniu rolniczym, zaliczane są głównie do V-VI klasy bonitacyjnej oraz stanowią grunty niekorzystnie położone na skłonach o spadku powyżej 90. Udział gruntów wyższych klas bonitacyjnych (I-IV) nie może przekraczać 15% powierzchni zalesianej;
  • Minimalna łączna powierzchnia zalesienia wynosi 0,5 ha, przy minimalnej szerokości zalesionej działki – 20 m;
  • Do nowych zalesień wykorzystywane będą jedynie rodzime gatunki drzew i krzewów, z uwzględnieniem rolniczej klasyfikacji gruntów rolnych oraz regionalizacji przyrodniczo – leśnej;
  • Materiał sadzeniowy musi spełniać wymagania jakościowe zgodne z Polską Normą i pochodzić z uznanej bazy nasiennej;
  • Plantacje choinek świątecznych oraz drzew szybko rosnących nie będą objęte systemem dotacji.

Beneficjentem tego instrumentu może być:

  • Pełnoletni rolnik (osoba fizyczna) prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, który posiada (samoistnie lub zależnie) gospodarstwo rolne[1] i uzyskuje co najmniej 20% dochodu z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa;
  • Grupa rolników, tj. co najmniej 3 rolników spełniających warunki beneficjenta, którzy chcą wspólnie zalesić co najmniej 5 ha gruntów rolnych, przylegających do siebie.

[1] W rozumieniu Ustawy Kodeks Cywilny.

Reklamy

Działania na rzecz małej retencji wodnej

Dla poprawy małej retencji wodnej pomocą inwestycyjną, w formie dofinansowania ze środków publicznych będzie budowa małych urządzeń piętrzących (zastawek, przepusto-zastawek), budowa małych zbiorników wodnych (oczek wodnych, stawów) oraz zadarniania lub zadrzewiania obszarów zdegradowanych przez erozję.

Sektorowy Program Operacyjny – „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich”

Rozwój sektora rolno – spożywczego i obszarów wiejskich w okresie realizacji Narodowego Programu Rozwoju (NPR).

Wieś i rolnictwo będą znaczącymi beneficjentami instrumentów stosowanych w krajach członkowskich w ramach polityki strukturalnej Unii Europejskiej.

Podstawowe negocjacje z Komisją Europejską poziomu i zakresu pomocy strukturalnej będzie Narodowy Plan Rozwoju (NPR) ustalony na lata 2004-2006. częścią składową Narodowego Planu Rozwoju, opisującą strategię i sposób wykorzystania środków strukturalnych w ramach Europejskiego Funduszu orientacji i Gwarancji w Rolnictwie (EAGGF) – Sekcja Orientacji, jest Sektorowy Program Operacyjny (SPO) „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich”.

Program będzie współfinansowany z Europejskiego Funduszu Orientacji i gwarancji w Rolnictwie – Sekcja Orientacji oraz budżetowych i prywatnych środków krajowych. Po zakończeniu prac nad projektem Sektorowego Programu Operacyjnego MRiRW będzie musiało przygotować tzw. uzupełniający program. Będzie to dokument precyzujący szczegółowe warunki realizacji działań w ramach SPO.

Odbiorcami pomocy Sektorowego Programu Operacyjnego będą podmioty prowadzące działalność rolniczą – rolnicy, prowadzący gospodarstwo rolne (osoby fizyczne i prawne), producenci rolni reprezentowani przez zrzeszenia/ stowarzyszenia lub władze samorządowe, przedsiębiorcy prowadzący działalność w zakresie przetwórstwa produktów rolnych, spółki wodne, których statutowy cel jest związany z działalnością rolniczą, Lasy Państwowe oraz prywatni właściciele lasów.

Cel Sektora Programu Operacyjnego.

Akcesja Polski do Unii Europejskiej i włączenie sektora rolno-żywnościowego do jednolitego rynku rozszerzy możliwości zbytu polskich produktów, lecz jednocześnie wzmocni konkurencję. W celu sprostania konkurencji na rynku wewnętrznym należy wykorzystać istniejące rezerwy konkurencyjności, poprawić efektywność ekonomiczną ( wykorzystać istniejące zasoby produkcyjne) i zastosować nowe technologie (innowacyjność). Inwestycje na obszarach wiejskich muszą również pozytywnie wpłynąć na tworzenie warunków zrównoważonego rozwoju tych obszarów jako miejsca życia i pracy. W związku z powyższym dla SPO „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwoju obszarów wiejskich” wyznaczono następujące cele.

Cel 1: „poprawa konkurencyjności gospodarki rolno-żywnościowej” został zidentyfikowany jako najważniejszy cel strategiczny rozwoju polskiego rolnictwa oraz przetwórstwa żywności w pierwszych latach integracji z UE.

Lata 2004-2006 będą decydujące dla gospodarstw rolnych i zakładów przetwórczych, które będą musiały sprostać wzmożonej presji konkurencyjnej ze strony producentów unijnych, przy równoczesnym wdrażaniu niezbędnych dostosowań do wymogów UE. Dodatkowym utrudnieniem będzie niedoinwestowanie rolnictwa i przetwórstwa. Niewystarczające wsparcie tego sektora w pierwszych latach akcesji, stwarza zagrożenie wypadnięcia z rynku słabszych i niedostosowanych podmiotów, co w krótkim czasie może spowodować zwiększenie skali bezrobocia jawnego i ukrytego na terenach wiejskich.

Cel 2: „Zrównoważony rozwój obszarów wiejskich” – z uwagi na zakres i przeznaczenie dostępnych instrumentów cel ten będzie realizowany poprzez Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR), SPO – Rozwój zasobów ludzkich, SPO – Środowisko.

Priorytety Sektora Programu Operacyjnego.

W ramach programu operacyjnego – Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich realizowane będą trzy priorytety.

Priorytet 1 – Wspieranie obszarów wiejskich poprzez wzrost konkurencyjności rolnictwa.

Jego celem jest stworzenie silnego, żywotnego sektora gospodarstw rolnych, które stanowić będą źródło dochodów dla znaczącej części ludności na obszarach wiejskich. Procesy modernizacji gospodarstw prowadzić będą do poprawy warunków życia i pracy rolników. Priorytet ten będzie realizowany poprzez bezpośrednie wsparcie inwestycyjne, a także szkolenia i doradztwo. W ramach niniejszego Priorytetu będą realizowane następujące działania:

Inwestycje w gospodarstwach rolnych.

W ramach tego działania wspierane będą inwestycje związane z modernizacją gospodarstw rolnych, mające na celu poprawę dochodu rolniczego lub warunków produkcji, redukcję kosztów, zmianę kierunku produkcji w związku z sytuacją rynkową, wzrost jakości, ochronę środowiska naturalnego.

Pomoc może być przyznana gospodarstwom, które można określić jako żywotne ekonomicznie, spełniającym minimalne standardy w zakresie ochrony środowiska, higieny i utrzymania zwierząt, których właściciel posiada odpowiednie kwalifikacje rolnicze.

Pomoc nie może być przeznaczona na inwestycję, która spowoduje wzrost produkcji, dla której brak normalnego zbytu rynkowego. W dziedzinach produkcji, dla których istnieją ograniczenia, co do wielkości produkcji ustanowionej na poziomie gospodarstwa, pomoc może być przyznana na inwestycję, która odpowiada limitowi produkcji, jakim dysponuje to gospodarstwo.

Poziom pomocy: 50%[1] kosztów kwalifikowanych lub 60% dla gospodarstw położonych na obszarach LFA i odpowiednio 55 i 65%, gdy beneficjentem jest młody rolnik. Zasadniczo pomoc płacona jest jako zwrot poniesionych kosztów; w niektórych krajach istnieje forma dopłaty do oprocentowania kredytu.

Beneficjentami pomocy będą prowadzący gospodarstwo rolne właściciele (lub posiadacze zależni) tego gospodarstw oraz osoby prawne, których statutowym celem jest działalność w rolnictwie i które prowadzą gospodarstwo rolne (np. spółdzielnie).

Ułatwianie startu młodym rolnikom.

Pomoc przeznaczona dla rolników, poniżej 40 roku życia, posiadających przygotowanie zawodowe, którzy po raz pierwszy podejmują samodzielne prowadzenie gospodarstwa. Gospodarstwo musi spełniać wymogi żywotności ekonomicznej i produkcji zgodnej z wymogami ochrony środowiska, higieny i warunków utrzymania zwierząt lub osiągnąć wymogi w tym zakresie w czasie 3 lat od wypłaty pomocy.

Pomoc może być udzielana w formie:

  • premii w wysokości do 25 tyś. EURO (w niektórych krajach przyznawana „automatycznie”, nie ma związku z planowanymi inwestycjami i jest wypłacana pod warunkiem spełnienia wymogów wymienionych wyżej);
  • dopłaty do odsetek kredytu zaciągniętego na pokrycie kosztów związanych z przejęciem gospodarstwa; kwota dopłat nie może przekraczać limitu wymienionego powyżej.

Poziom pomocy 100%, w tym udział UE: maksymalnie 80% całkowitego kwalifikującego się kosztu.

 Szkolenia.

Szkolenia mogą objąć rolników i prywatnych właścicieli lasów. Mają na celu pogłębienie ich wiedzy zawodowej. W szczególności dotyczyć mogą:

  • aspektów ekonomicznych i zarządzania gospodarstwem, lub produkcją leśną, marketingu, podejmowania nowych, rynkowo zorientowanych rodzajów produkcji rolnej, leśnej i towarzyszącej (dywersyfikacja);
  • zagadnień ochrony środowiska i krajobrazu, higieny i jakości produkcji oraz warunków utrzymania zwierząt.

Finansowaniu podlegają koszty związane z: przygotowaniem i przeprowadzeniem szkoleń, zakupem sprzętu i pomocy naukowych niezbędnych do realizacji projektu (np. sprzęt komputerowy, mobilne jednostki szkoleniowe) oraz koszty ogólne (maksymalnie do 10% całkowitych kosztów kwalifikowanych projektu). Pomoc polegać będzie na pokryciu całkowitych kosztów kwalifikowanych szkolenia, w tym poziom udziału UE: maksymalnie do 80% całkowitego kwalifikującego się kosztu.

Beneficjentami pomocy mogą być instytucje szkoleniowe: jednostki doradztwa rolniczego, szkoły rolnicze, związki/stowarzyszenia ochrony środowiska i rolnicze, instytucje i centra rozwoju przedsiębiorczości typu non profit, szkoły wyższe i jednostki badawczo-rozwojowe oraz placówki im podległe, prywatne firmy szkoleniowe.

Wybór instytucji szkoleniowych odbywać się będzie na podstawie kryteriów ustalonych przez Instytucję Zarządzającą (MRiRW). Pomoc na działalność szkoleniową nie może być przyznawana na organizację zajęć edukacyjnych stanowiących realizację programu nauczania w szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach ponadpodstawowych i szkołach ponadgimnazjalnych oraz szkołach wyższych.

 Wsparcie doradztwa rolniczego.

Wsparcie instytucji doradztwa rolniczego o publicznym i prywatnym statusie w zakresie przygotowania projektów przedsięwzięć w ramach Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich, SOP Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich oraz upowszechniania wiedzy na temat respektowania dobrych praktyk rolniczych, przyczyni się do zwiększenia efektywności absorpcji środków finansowych w ramach instrumentów finansowych wdrażanych w Polsce po uzyskaniu członkostwa w Unii Europejskiej.

Unia Europejska, Instytucja Zarządzająca określi zasady wyłaniania instytucji doradczych, a także działania Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Sektorowego Programu Operacyjnego, dla których wnioskodawcy mogą uzyskać wsparcie ze strony wyłonionych instytucji doradczych.

Pomoc może ostać przyznana na pokrycie kosztów związanych z:

  • przygotowaniem projektów przedsięwzięć w ramach programów rozwoju obszarów wiejskich;
  • zakupem niezbędnego sprzętu (maksymalnie do 10% kosztów kwalifikowanych)
  • kosztów ogólnych (maksymalnie do 10% kosztów kwalifikowanych) poniesionych przez firmy doradcze pomagające odbiorcom pomocy w przygotowaniu wniosków składanych dla działań Sektorowego Programu Operacyjnego oraz I i II filaru Wspólnej Polityki Rolnej.

Pomoc polegać będzie na: pokryciu całkowitych kosztów kwalifikowanych, w tym poziom udziału UE: maksymalnie do 80% całkowitego kwalifikującego się kosztu.

Beneficjentem pomocy będą publiczne i prywatne instytucje i firmy doradcze.

Scalanie gruntów rolnych.

Scalanie i wymiana działek, poprawa rozłogu gruntów, prace poscaleniowe. Celem jest obniżenie kosztów transportu i innych, ułatwienie gospodarowania rolniczego.

W ramach tego działania wspierane będzie opracowywanie i realizacja projektów scalenia, obejmujących sporządzenie odpowiedniej dokumentacji geodezyjno – prawnej, a ponadto wykonywane będzie zagospodarowanie poscaleniowe, w tym urządzenie dróg transportu rolnego, porządkowanie terenu umożliwiające objęcie w posiadanie nowo wydzielonych działek, korekta przebiegu rowów melioracyjnych, urządzenie przepustów itp.

Beneficjentem pomocy będą starostwa powiatowe reprezentujące właścicieli gospodarstw rolnych.

Pomoc udzielana będzie w przypadku: wystąpienie o podjęcie scalenia gruntów złożonego, przez co najmniej 50% właścicieli gospodarstw rolnych, położonych na projektowanym obszarze, lub właścicieli nieruchomości, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru. Pomoc polegać będzie na: pokryciu całkowitych kosztów kwalifikowanych, w tym poziom udziału UE: maksymalnie do 80% całkowitego kwalifikującego się kosztu.

Gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi.

W ramach niniejszego działania będą wspierane inwestycje z zakresu melioracji szczegółowych. Warunkiem realizacji melioracji szczegółowych jest jednak wykonanie inwestycji z zakresu, melioracji podstawowych, które zapewniają dopływ wody z urządzeń szczegółowych oraz magazynowanie i odprowadzanie wody do nawodnień, a także ochronę terenów rolnych przed powodziami.

Pomocą objęte będą koszty: opracowania dokumentacji technicznych przedsięwzięć i zadań inwestycyjnych, a także wykonania prac związanych z budową i modernizacją urządzeń melioracji szczegółowych.

Beneficjentem pomocy będzie Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych, występujący jako inwestor zastępczy, reprezentujący właścicieli gruntów objętych projektem. Pomoc polegać będzie na: pokryciu całkowitych kosztów kwalifikowanych, w tym poziom udziału UE: maksymalnie do 80% całkowitego kwalifikującego się kosztu.

[1] Poziom pomocy został podwyższony dla nowych krajów członkowskich, ponieważ wg Rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 poziom ten wynosi odpowiednio: 40-50% i 45-55%.

Powierzchnia upraw ekologicznych w Polsce

Pod względem powierzchni upraw ekologicznych oraz liczby gospodarstw ekologicznych Polska daleko odbiega od krajów Unii Europejskiej. Uprawy ekologiczne stanowią w naszym kraju zaledwie ok. 0,3% powierzchni użytków rolnych. W krajach Unii Europejskiej gospodarstwa ekologiczne zajmują ponad 3,2% powierzchni użytków rolnych. W 2002 roku produkcję metodami ekologicznymi prowadziło w Polsce ponad 1,9 tys. gospodarstw, co stanowiło 0,1% ogólnej liczby gospodarstw. Natomiast w krajach Unii Europejskiej produkcję metodami ekologicznymi prowadziło 142,3 tys. gospodarstw, co oznacza 2,04% ogólnej liczby gospodarstw.

Największe tereny przeznaczone na ekologiczne uprawy rolnicze posiadają od lat Włochy – ponad 1,2 mln ha, Wielka Brytania – ponad 679 tys. ha i Niemcy – ponad 632 tys. ha. Ekogospodarstwa rolne są też najbardziej popularne we Włoszech, gdzie działa ich około 56 tys., w Austrii – ponad 18 tys., Hiszpanii – ponad 15 tys. i w Niemczech – ok. 14 tys. Pod gospodarstwa ekologiczne największą część powierzchni użytków rolnych przeznaczają Austriacy, gdzie gospodarstwa tego typu zajmują 11,3% upraw, Włosi – 7,9% upraw.

Kwota dotacji przyznanych gospodarstwom ekologicznym w Polsce w 2002 r. spadła o 30%[1] w stosunku do roku poprzedniego, zmniejszyły się także stawki dotacji. Dopłaty do poszczególnych upraw i do kosztów kontroli przekroczyły 4 mln zł. wzrosła jednak o 10% liczba gospodarstw, które otrzymały dopłaty, i prawie o 6,3% zwiększyła się powierzchnia dotowanych upraw.

prace

Źródło: Gazeta prawna, 18 listopada 2003 r., opracowanie własne.

Wymiernym źródłem dochodu na terenach wiejskich mogą być alternatywne uprawy i hodowle, takie jak: zioła, wiklina, trzcina, kwiaty i trawy na suche bukiety, kwiaty rabatowe i wieloletnie. Także hodowle: grzybów, raków i ptactwa ozdobnego.

W Polsce wzrasta zainteresowanie uprawą polową gatunków roślin szybko rosnących i wykorzystaniem pozyskanej biomasy na cele energetyczne.

Odnawialne źródła energii dają nam dwojakiego rodzaju korzyści:

  1. Korzyści ekonomiczne:
    • impuls dla rozwoju lokalnego,
    • tworzenie nowych miejsc pracy na terenach wiejskich,
    • zmiana przepływów płatności za energię cieplną i elektryczną,
    • możliwość pozyskania funduszy zewnętrznych,
    • niższe koszty eksploatacji,
    • zmniejszenie wydatków budżetów domowych na energię cieplną.
  1. Korzyści pozaekonomiczne:
    • zmniejszenie emisji gazów, głównie CO2,
    • zwiększenie emisji O2 do atmosfery.Duże nadzieje budzi uprawa roślin alternatywnych, o szybkim i dużym przyroście biomasy, które można wykorzystać na cele energetyczne. Są wśród nich tzw. uprawy specjalne – miskant olbrzymi, ślazowiec pensylwański i wierzba krzewiasta. Jednak największe nadzieje wiąże się z uprawą wierzby krzewiastej, z powodu wysokich plonów, szybkiego wzrostu i dużych zdolności regeneracyjnych. Nakłady pracy przy niej są niskie, agrotechnika uproszczona, w dodatku jest to gatunek rodzimy[2].Wysokość wsparcia do upraw odnawialnej energii ustalono na poziomie 45 euro/ha, jednakże pomoc ta będzie wypłacana na obszarach o ogólnym, maksymalnym areale uprawy 1,5 mln ha dla całej unijnej Piętnastki.Dużą przyszłość mają wszelkiego rodzaju usługi. Prowadzone w sposób profesjonalny mogą dać istotny dochód. Świadczony charakter usług zależeć będzie od zapotrzebowania, ale już dzisiaj możemy przypuszczać, że będzie ono wzrastało na usługi w zakresie:
    • „Strategia rozwoju energetyki odnawialnej” w przyjętym dokumencie przez Sejm RP w sierpniu 2001 r. wyznacza cel ilościowy dla Polski, jakim jest 7,5% udział odnawialnych źródeł energii w bilansie energii pierwotnej kraju (tj. 5,1% udziału w energii finalnej)[3].
    • Po przeprowadzeniu reformy Wspólnej Polityki Rolnej, uzgodnionej w Luksemburgu 26 czerwca 2003 r. przez ministrów rolnictwa krajów Unii Europejskiej, przewiduje się wprowadzenie nowego programu pomocowego, obejmującego wsparcie odnawialnych źródeł energii. Ma on dotyczyć nie tylko produkcji biomasy do wytwarzania energii cieplnej i elektrycznej, ale również surowców do produkcji biopaliw. Warunkiem uzyskania pomocy będzie posiadanie przez rolnika kontraktu z przetwórcą surowca przez niego produkowanego. Pomoc ta nie będzie jednak obejmowała produkcji wykorzystywanej w obrębie gospodarstwa rolnego na własne potrzeby.
  • utrzymania i pielęgnacji terenów wokół domu;
  • prowadzenia domu;
  • organizowanie imprez okolicznościowych w domu i w plenerze;

Proces zróżnicowania, polegający na próbach uruchomienia pozarolniczej lub związanej z rolnictwem dodatkowej działalności gospodarczej, zachodzi w niewielu gospodarstwach. Dużą rolę w propagowaniu inicjatyw mogą odegrać Regionalne Centra Doradztwa, Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich. Ażeby ukierunkować źródło potencjalnego dochodu z działalności pozarolniczej trzeba zbadać dokładnie rynek. Należy ustalić gdzie są luki rynkowe. Do tego potrzebna jest przygotowana kadra, która współpracując z władzą lokalną, powinna kształtować określone mechanizmy i narzędzia pobudzające rozwój gospodarczy terenów wiejskich. Chodzi tu szczególnie o kształtowanie warunków zagospodarowania przestrzennego, inwestowania w infrastrukturę techniczną i społeczną, kreowanie odpowiedniej polityki inwestycyjnej.

[1] Skromne eko-gospodarstwa, Gazeta Prawna 18 listopada 2003 r.

[2] Rośliny energetyczne, Plon 21 września 2003 r.

[3] Uprawa wierzby na cele energetyczne, Aktualności Rolnicze grudzień 2003/styczeń 2004

Najważniejsze kierunki kształtowania ustroju rolnego

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego z dnia 11 kwietnia 2003 r. winna służyć poprawie struktury obszarowej gospodarstw rolnych. Stwarza ona jeden z warunków niezbędnych do tego by procesowi pożądanych przemian strukturalnych nadać właściwy kierunek. Nie rozwiąże jednak sama zasadniczych problemów, jakie nieodłącznie towarzyszą sferze polityki strukturalnej. Do uporania się z nimi niezbędne są inne rozwiązania instytucjonalno-prawne.

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego jest niezbędna do tego, by wraz z pozostałymi aktami prawnymi o charakterze strukturalnym, sukcesywnie porządkować złożone kwestie ekonomiczne i społeczne towarzyszące przemianom strukturalnym rolnictwa, a jej uchwalenie było nie tylko zasadne, lecz także konieczne. Strukturalne ustawodawstwo, stosowane w innych krajach, okazuje się skutecznym instrumentem oddziaływania państwa na przemiany agrarne.

Modernizacja polskich gospodarstw jest niezbędna, o ile ich właściciele mają stać się w przyszłości aktywnymi uczestnikami Wspólnego Rynku. Konkurencyjność polskiego rolnictwa, w nie mniejszym stopniu niż jego niedoinwestowanie, ograniczają czynniki strukturalne. Rozdrobnione rolnictwo nie jest w stanie absorbować nowoczesnych technik i nowych technologii, gdyż nie mogłoby ich efektywnie wykorzystać.

Różnice strukturalne, jakie dzielą Polskę od Unii Europejskiej, możemy zaobserwować w poniższej tabeli.

Gdyby przyjąć za punkt docelowy ówczesną strukturę „unijną”, udział w Polsce grupy obszarowej gospodarstw rolnych powyżej 50 ha we władaniu gruntami należałoby powiększyć przeszło dwukrotnie. Trzeba jednak zauważyć, że prawie dwukrotnie większy był w Unii Europejskiej także udział gospodarstw grupy obszarowej 20-50 ha, a więc gospodarstw średniej wielkości.

Tab. nr 3 Różnice w strukturze gospodarstw pomiędzy Polską i Unią Europejską

Grupy obszarowe gospodarstw rolnych
Wyszczególnienie 1-5 ha 5-10 ha 10-20 ha 20-50 ha >50 ha
Liczba gospodarstw rolnych (w %)
POLSKA 55,2 25,5 15,0 3,7 0,6
Unia Europejska – 15 49,9 15,7 12,6 12,8 8,8
Posiadane użytki rolne (w %)
POLSKA 16,4 21,4 24,0 11,9 24,1
Unia Europejska – 15 5,8 5,6 9,1 20,8 58,1

Źródło: Plon 12 października 2003 r.

Podobne różnice występowały w liczebności większych gospodarstw. Ponad 20 ha w Unii Europejskiej miało co piąte gospodarstwo rolne, podczas gdy w Polsce zaledwie jedno z 23. Szybkim zmianom strukturalnym w rolnictwie Unii Europejskiej towarzyszy znaczna poprawa jego produkcyjności, a także wzrost wydajności pracy.

Proces Remerc – technologia odzyskiwania rtęci

Proces Remerc – technologia odzyskiwania rtęci z odpadów powstających w procesie wytwarzania chloru.

W technologii odzyskiwania rtęci z procesu wytwarzania chloru metodą elektrolizy rtęciowej wykorzystany jest proces Remerc [11]. W metodzie elektrolizy rtęciowej jako produkty uboczne w procesie wytwarzania chloru powstają: zanieczyszczony rtęcią szlam ściekowy i odpady stałe zawierające ok. 4% rtęci. Proces Remerc jest procesem ciągłym, który polega na dwustopniowym ługowaniu oraz myciu i filtracji pozostałości z następną „cementacją”, wykorzystującą reakcję podstawienia jonów Hg2+ żelazem z wytworzeniem rtęci pierwiastkowej.

Proces Remerc jest wdrożony w wytwórni chloru Georgia Pacific Corp. Nakłady inwestycyjne są 4-krotnie mniejsze niż dla konwencjonalnych systemów destylacji z retorty.

Bank Ochrony Środowiska S.A.

Aby otrzymać kredyt z Banku Ochrony Środowiska S.A., inwestor musi spełniać następujące wymagania (tabela 21):

Tabela 21. Uwarunkowania dotyczące przyznawania preferencyjnych kredytów w BOŚ. [3]

Kredytobiorca

–      jednostki   samorządu terytorialnego

–      podmioty   prowadzące działalność gospodarczą

Przedmiot kredytowania

Przedsięwzięcia służące   ochronie środowiska i likwidacji skutków degradacji środowiska

Okres kredytowania

Maksymalnie 4 lata

Kwota kredytu na projekt

Do negocjacji

Kwota kredytu na   kredytobiorcę

Do negocjacji

Maksymalny udział w   finansowaniu całości nakładów inwestycyjnych

70% – dla jednostek   samorządu terytorialnego

30% – dla podmiotów   prowadzących działal-ność gospodarczą

Minimalny udział środków   własnych kredytobiorcy

20%

Maksymalna liczba transz   kredytu

Do negocjacji

Koszt kredytu dla   kredytobiorcy:

ú    oprocentowanie

ú    w   tym zadłużenie przeterminowane

ú    prowizja   administracyjna

ú    zmienne,   w zależności od stopy redyskontowej

ú    brak   danych

ú    1%   kwoty przyznanego kredytu

Maksymalna karencja spłaty   rat

1,5 roku

Maksymalny okres   kapitalizacji odsetek

Nie stosuje się

Rozkład spłat w czasie

Do negocjacji

Zabezpieczenie

–            hipoteka

–            zastaw

–            poręczenie   innego podmiotu gospodarczego

–            gwarancja   bankowa

inne

Wymagane procedury zakupów

Dla kredytu   przekraczającego 500 000 zł wymagane jest udokumentowanie przeprowadzonego   przetargu publicznego

EkoFundusz

Fundusze na inwestycję otrzymać można również z EkoFunduszu. Wsparcie finansowe w postaci bezzwrotnych dotacji (10÷30% kosztów projektu) służy dofinansowaniu projektów związanych z budową instalacji lub urządzeń służących ochronie środowiska (projekty inwestycyjne).. Gdy inwestorem są władze samorządowe (miejskie lub gminne) wielkość udzielonej dotacji może dojść nawet do 50%. Tak wysoką dotację otrzymać mogą również jednostki budżetowe, które podejmują się realizacji ekologicznych projektów inwestycyjnych, wykraczających poza ich zadania statutowe. W przypadku przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska, których eksploatacja nie zapewni zwrotu poniesionych kosztów, udział EkoFunduszu może wynieść nawet 80%.

Przedsiębiorstwa (państwowe i prywatne) oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, mogą się ubiegać o dofinansowanie przedsięwzięcia z zakresu ochrony środowiska, jeżeli spełnia ono „ przynajmniej jedno z następujących kryteriów:

  •  powodują likwidację lub znaczną redukcję zanieczyszczeń środowiska w skali ponadlokalnej,
  •  wprowadzają na polski rynek nowatorskie metody i technologie ochrony środowiska głównie z państw, które zaakceptowały ekokonwersję polskiego zadłużenia (budowa instalacji demonstracyjnych),

ú  prowadzą do uruchomienia w Polsce produkcji urządzeń lub wyrobów proekologicznych.”[3]

Chcąc jednak uzyskać pomoc finansową, przedsiębiorstwo to musi „wykazać się:

  •  dobą kondycją finansową w chwili obecnej i klarowne plany na przyszłość,
  •  innowacyjność proponowanego rozwiązania w warunkach polskich i możliwość jego szerokiego powielania w innych miejscach w Polsce,
  •  niemożność podjęcia przedsięwzięcia bez dotrzymania dotacji, ze względu na brak ekonomicznej opłacalności inwestycji dla wnioskodawcy,
  •  znaczny udział środków własnych w realizację przedsięwzięcia.”[3]

Gdy przedsiębiorstwo spełnia w/w warunki może ono otrzymać dotację w wysokości 20% kosztów inwestycji (w uzasadnionych przypadkach nawet 30%). Zgłaszane propozycje muszą posiadać opracowane omówienie wykonalności oraz „business plan”, a sam wnioskodawca musi wykazać zaangażowanie własnych środków w realizację projektu oraz przedstawić wiarygodne plany pozyskania środków z innych źródeł (kredyty lub dotacje).

Organizacje społeczne, fundacje itp., które ubiegają się o dotację na realizowane przez siebie przedsięwzięcia muszą udokumentować, że:

  •  posiadają znaczące osiągnięcia w dziedzinie przedsięwzięcia, którego dotyczy wniosek,
  •  są bezpośrednim wykonawcą projektu,
  •  są wiarygodne „w zakresie poprawnego finansowego rozliczania się z prac, które wykonuje”[3].

W przypadku projektów dotyczących ochrony różnorodności biologicznej, prowadzonych przez tego rodzaju instytucje, EkoFundusz sfinansować może nawet 80% kosztów inwestycji. W przypadku innych sektorów ochrony środowiska dotacja ta nie przekracza 50% kosztów przedsięwzięcia.

EkoFundusz wspiera zarówno nowe inwestycje, jak i te będące w fazie realizacji.  Przyznanie dotacji noworozpoczynanym inwestycjom wymaga zastosowania procedur przetargowych określonych w „Zasadach wyboru wykonawców i dostawców wymaganych przy przyznawaniu dotacji przez EkoFundusz”. W przypadku inwestycji już realizowanych, Fundacja może odstąpić od przetargu lub poprzez przetarg na nie zrealizowaną jeszcze część projektu (np. na kupno urządzeń, wykonawców czy dostawców).   

W przypadku przyznania dotacji EkoFundusz ma prawo do weryfikacji projektu i do kontroli jego realizacji a inwestor ma obowiązek udostępnić całą konieczną do tego dokumentację.

 Istnieje również możliwość pozyskania źródeł finansowania inwestycji z programów pomocowych Unii Europejskiej. Na realizację obecnej Kampanii Wdrożeniowej dla energetyki odnawialnej (1999 – 2003), Unia Europejska przeznaczyła razem 7 mld EURO ze środków publicznych na dofinansowanie wdrożeń technologii OŹE [2].

Komisja Europejska zarządza w tej chwili kilkoma dużymi programami wspierającymi w różnym zakresie energetykę odnawialną:

  •  ALTENER II – nakierowany wyłącznie na promocję wykorzystywania OŹE,
  •  SYNERGY – program wspierający rozwój polityki ekologicznej w państwach członkowskich,
  •  LIFE Environment  – dotyczący ochrony przyrody i środowiska,
  •   CRAFT – wspierający rozwój małych i średnich przedsiębiorstw,
  •   ERDF (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego),
  •   EUREKA – zajmujący się wspieraniem rozwoju technologicznego OŹE,
  •   PHARE oraz fundusze przedakcesyjne SAPARD i ISPA – które dostępne są wyłącznie dla państw stowarzyszonych z Unią (w tym Polski),
  •   5 Program Ramowy o Współpracy Naukowo Technicznej i Promocji – który obejmuje kilka podprogramów szeroko finansujących rozwój wykorzystania OŹE (ENERGY and SUSTAINABLE DEVELOPMENT, QUALITY of LIFE).

Pozyskiwanie funduszy na finansowanie rozwoju sektora energetyki odnawialnej w Polsce ze środków Unijnych uwarunkowane jest aktywną postawą Polskiego Rządu na rzecz uczestnictwa polskich instytucji i przedsiębiorstw w w/w programach. Niestety Polski Rząd nie wykazuje większego zaangażowania w tej dziedzinie. Przyjęte w lutym 2000 r „Założenia polityki energetycznej do roku 2020” [13], o czym niejednokrotnie wspominałam, przyjmują pasywny scenariusz rozwoju energetyki odnawialnej i nie przewidują harmonizacji polityki krajowej z polityką Unii w tym obszarze. Skutkiem tego jest wyjątkowa niechęć członków UE, jeżeli chodzi o włączenie polskich przedsiębiorstw i instytucji w programy celowe Unii Europejskiej (jak np. ALTENER II), co z kolei może ograniczyć możliwości korzystania ze środków pomocowych i przedakcesyjnych, a w konsekwencji konkurencyjność polskich przedsiębiorstw także po przystąpieniu do Unii Europejskiej.

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej udziela pożyczek preferencyjnych inwestorom na następujących warunkach (tabela 22):

Tabela 22. Możliwości pozyskania pożyczki preferencyjnej z WFOŚiGW. [3]

Pożyczkobiorca

Bez ograniczeń

Okres udzielania pożyczek

Do negocjacji

Kwota pożyczki na projekt

Do negocjacji

Kwota pożyczki na pożyczkobiorcę

Do negocjacji

Maksymalny udział w finansowaniu całości nakładów   inwestycyjnych

50%

Minimalny udział środków   własnych pożyczkobiorcy

50%

Maksymalna liczba transz   pożyczki

Do negocjacji

Koszt pożyczki dla   pożyczkobiorcy (oprocentowanie) ú    0,05÷0,2   stopy refinansowej (nie mniej jednak niż 1%) dla:

–            samorządów terytorialnych oraz samorządowych,

–            jednostek   komunalnych,

–            jednostek   i zakładów budżetowych

–            instytucji   charytatywno  – opiekuńczych na zadania   wymienione przy dotacjach,

–             na likwidację „niskiej emisji”,

–            na   odciążenia istniejących oczyszczalni

ú    0,2÷0,3   stopy refinansowej (nie mniej jednak niż 5%) – na zadania pilotowe,   ograniczające emisję pyłów i gazów ze źródeł „niskiej emisji”, służące   efektywnemu wykorzystaniu istniejących urządzeń ochrony środowiska, związane   z unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych, służące zaopatrzeniu w wodę z   równolegle realizowanymi systemami kanalizacji i oczyszczania ścieków

ú    0,4÷0,5   stopy refinansowej (nie mniej jednak niż 10%)    na:

–            wdrażanie   technologii „czystej produkcji”,

–            zmianę   technologii stanowiącej bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia,

–            zagospodarowanie   odpadów

ú    0,6÷0,7   stopy refinansowej (nie mniej jednak niż 16%)    na:

–            budowę   składowisk odpadów,

–            oczyszczanie   spalin i gazów odlotowych w przemyśle i energetyce,

–            urządzenia   i systemy ochrony przed hałasem i promieniowaniem niejonizującym

ú    0,8÷0,9   stopy refinansowej (nie mniej jednak niż 21%) na:

–            uruchomienie   i rozwój produkcji urządzeń, wyrobów oraz aparatury kontrolno-pomiarowej   służących ochronie środowiska,

–            wdrażanie   nowoczesnych technik i technologii,

–            inne   zadania z zakresu ochrony środowiska i gospodarki wodnej

Maksymalna karencja spłaty   rat

Do negocjacji

Rozkład spłat w czasie

Do negocjacji

 

Zabezpieczenie ú    przewłaszczenie   rzeczy ruchomych

ú    gwarancja   bankowa

ú    weksel   in blanco

ú    nieodwołalne   pełnomocnictwo do dysponowania rachunkiem bankowym

ú    blokada   lokaty

ú    przelew   wierzytelności

ú    poręczenie

ú    zastaw   hipoteczny

Wymagane   procedury zakupów ú    zgodnie   z ustawą o zamówieniach publicznych (Dz.U. Nr 76 z 1994 roku)

ú    dla   pożyczki przekraczającej 300 000 zł wymagane jest udokumentowanie   przeprowadzonego przetargu publicznego

 

Z WFOŚiGW inwestor może również otrzymać dotację na poniższych warunkach (tabela 23):

Tabela 23. Możliwości pozyskania dotacji z WFOŚiGW. [3]

Dotacjobiorca

Bez ograniczeń

Maksymalny   udział w finansowaniu nakładów inwestycyjnych

50%

Minimalny   udział środków własnych dotacjobiorcy

50%

Przedmiot   udzielania dotacji ú    edukacja   ekologiczna i propagowanie działań proekologicznych

–            regionalne   systemy kontrolno-pomiarowe i monitoring stanu środowiska

–            ochrona   przyrody (w szczególności lasów)

–            badania   naukowe i ekspertyzy

–            udział   w programach   międzynarodowych,   rozwojowych i wdrożeniowych

–            profilaktyka   zdrowotna dla dzieci na obszarach szczególnej ochrony środowiska, na której   występuje przekroczenie norm zanieczyszczenia środowiska (w tym zadania   związane z promocją zdrowej żywności)

–            zapobieganie   lub likwidacja nadzwyczajnych zagrożeń środowiska oraz ochrona przed powodzią

–            odkwaszanie   gleb

ú    inne   zadania ochrony środowiska i gospodarki wodnej, jeśli są realizowane przez   samorząd terytorialny lub samorządowe jednostki komunalne, jednostki i   zakłady budżetowe

 

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej udziela kredytów preferencyjnych na inwestycje ekologiczne, jak również na inwestycje energetyczne w zakresie OŹE. Rada Nadzorcza NFOŚiGW przyznaje fundusze inwestorom, którzy spełniają ściśle określone warunki. Najważniejsze z tych kryteriów to:

  • zgodność z polityką ekologiczną państwa,
  • kryterium efektywności ekologicznej,
  • kryterium efektywności ekonomicznej,
  • kryterium uwarunkowań technicznych i jakościowych, zasięgu oddziaływania, i inne.”[33]

Udzielone przez NFOŚiGW kredyty są „preferencyjne, długoterminowe, oprocentowane w wysokości 0,3 stopy redyskontowej, lecz nie niższe niż 8% w stosunku rocznym” [33]. W praktyce kredytu udziela się na inwestycje droższe od 100 000 zł i nie na pełny koszt inwestycji, a sam inwestor powinien posiadać własne środki w wysokości 30% ÷ 50% kosztów inwestycji.